|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
JN-1 Żabuś II był jednym z najbardziej nietypowych polskich szybowców doświadczalnych okresu międzywojennego. Maszyna powstała na początku lat 30. XX wieku jako projekt badawczy mający sprawdzić możliwości zastosowania układu bezogonowego w lotnictwie. Jej konstruktorem był inżynier Jarosław Naleszkiewicz, związany wówczas z Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Szybowiec został zbudowany w warsztatach szkolnych tej instytucji i oblatany 23 lipca 1932 roku przez kapitana pilota Franciszka Jacha.
Powstanie Żabusia II było związane z zainteresowaniem nowatorskimi koncepcjami aerodynamicznymi rozwijanymi w Europie w okresie międzywojennym. Naleszkiewicz śledził między innymi prace niemieckiego konstruktora Alexandera Lippischa, który eksperymentował z samolotami i szybowcami pozbawionymi klasycznego usterzenia ogonowego. Głównym celem takich konstrukcji było ograniczenie oporu aerodynamicznego oraz poprawa osiągów poprzez uproszczenie układu płatowca. Według dostępnych źródeł JN-1 miał również stanowić etap przygotowawczy do budowy większego, bezogonowego samolotu dwusilnikowego.
Szybowiec miał bardzo charakterystyczny wygląd. Zamiast tradycyjnego kadłuba z ogonem zastosowano krótki, opływowy kadłub zintegrowany z centralną częścią skrzydła. Cała konstrukcja była wykonana z drewna, zgodnie z powszechną wówczas praktyką stosowaną w budowie szybowców. Skrzydło miało obrys trapezowy i dużą rozpiętość wynoszącą 17,9 metra. Kabina pilota była zakryta i miała nietypowy, zaokrąglony kształt. Na końcach skrzydeł znajdowały się pionowe powierzchnie sterowe pełniące funkcję stateczników kierunkowych.
Interesującym rozwiązaniem był układ sterowania. Wewnętrzne części powierzchni na krawędzi spływu skrzydła pełniły funkcję sterów wysokości, natomiast zewnętrzne działały jako lotki. Taki układ był konieczny ze względu na brak klasycznego ogona. Konstruktor próbował w ten sposób zapewnić odpowiednią sterowność i stateczność maszyny. Było to jednak rozwiązanie trudniejsze do dopracowania niż w tradycyjnych szybowcach.
Jedną z najciekawszych cech Żabusia II było zastosowanie hamulców aerodynamicznych. Według polskich opracowań historycznych był to pierwszy polski szybowiec wyposażony w takie urządzenia. W praktyce wykorzystano ruchome powierzchnie na końcach skrzydeł, które mogły być rozchylane i zwiększać opór aerodynamiczny podczas podejścia do lądowania. Rozwiązanie różniło się od późniejszych, bardziej rozpowszechnionych hamulców płytowych czy spoilerów, ale stanowiło ważny krok w rozwoju wyposażenia szybowców.
Pierwsze próby prowadzono z wykorzystaniem startów przy pomocy lin gumowych, a następnie wykonywano loty na holu za samochodem. Badania wykazały, że szybowiec potrafi latać, jednak jego własności pilotażowe pozostawiały wiele do życzenia. Maszyna była bardzo wrażliwa na zmiany położenia środka ciężkości i wymagała dużych umiejętności od pilota. W praktyce oznaczało to, że nawet niewielkie zmiany obciążenia mogły wpływać na zachowanie szybowca w powietrzu. Stwierdzono również problemy związane z charakterystyką skrzydła, które prowadziły do spadku siły nośnej na jego zewnętrznych częściach. W rezultacie pogarszało to osiągi i zwiększało prędkość minimalną lotu.
Próby trwały do jesieni 1932 roku. W tym czasie doszło do uszkodzenia szybowca. Źródła nie opisują szczegółowo samego zdarzenia, jednak wiadomo, że konstrukcja nie została już odbudowana. Powodem były zarówno trudności techniczne związane z dalszym rozwijaniem projektu, jak i ograniczone zainteresowanie instytucjonalne oraz zmiana miejsca pracy konstruktora. W efekcie program zakończył się po kilku miesiącach testów, a Żabuś II pozostał jedynym egzemplarzem swojej wersji.
Mimo krótkiej historii eksploatacji JN-1 Żabuś II zajmuje ważne miejsce w dziejach polskiego lotnictwa. Był pierwszym polskim szybowcem bezogonowym, który wzbił się w powietrze, a jednocześnie jednym z najwcześniejszych krajowych eksperymentów z koncepcją latającego skrzydła. Projekt dostarczył cennych doświadczeń dotyczących problemów stateczności i sterowności takich konstrukcji. Choć sam szybowiec nie doprowadził do powstania seryjnych następców, stanowi przykład odwagi projektowej polskich konstruktorów okresu międzywojennego oraz ich zainteresowania najbardziej nowoczesnymi trendami w światowym lotnictwie.
Pod względem technicznym Żabuś II miał rozpiętość 17,9 metra, powierzchnię nośną 16,8 m² i masę własną około 136 kilogramów. Masa startowa wynosiła 211 kilogramów. Maksymalna doskonałość aerodynamiczna osiągała wartość 16, a minimalna prędkość opadania około 0,8 m/s. Dla eksperymentalnej konstrukcji z początku lat 30. były to parametry pozwalające na prowadzenie wartościowych badań, choć nie wystarczały do przezwyciężenia problemów związanych ze statecznością lotu.
Zdjęcia | Narodowe Archiwum Cyfrowe
Mamy nadzieję, że artykuł okazał się dla Ciebie wartościowy i znalazłeś/-aś w nim coś przydatnego. Zajrzyj do nas ponownie – regularnie publikujemy nowe treści, które mogą Cię zainteresować. Jeśli chcesz pomóc nam rozwijać ten projekt, podziel się linkiem, wspomnij o nas znajomym albo po prostu wróć – każda forma wsparcia wiele dla nas znaczy.